Μια νέα μελέτη φέρνει στο προσκήνιο μια αναπάντεχη πτυχή της ανθρώπινης εξέλιξης: η μορφολογία της λεκάνης των Νεάντερταλ φαίνεται να βρίσκεται πιο κοντά στη σύγχρονη γυναικεία ανατομία απ’ ό,τι στην αντίστοιχη των σημερινών ανδρών. Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτό δεν σημαίνει ότι οι Νεάντερταλ είχαν μια «πρωτόγονη» ή ασυνήθιστη λεκάνη, αλλά ότι η ανδρική λεκάνη υπέστη σημαντικές εξελικτικές αλλαγές στην πορεία προς τον σύγχρονο άνθρωπο.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από το Τμήμα Ανατομίας και Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ, υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Yoel Rak, σε συνεργασία με ερευνητές από την Ισπανία, το Technion, το Πανεπιστήμιο Bar-Ilan και το Ono Academic College. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports.
Οι επιστήμονες ανέλυσαν δύο σχεδόν ολοκληρωμένες ανδρικές λεκάνες Νεάντερταλ: μία από το σπήλαιο Kebara στο Ισραήλ και μία από τη Sima de los Huesos στην Ισπανία. Στη συνέχεια τις συνέκριναν με δεκάδες λεκάνες σύγχρονων ανθρώπων.
Το αποτέλεσμα ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Παρά τη στιβαρή κατασκευή και το μεγαλύτερο συνολικό μέγεθος του σώματος των Νεάντερταλ, οι αναλογίες και οι επιμέρους διαστάσεις των ανδρικών λεκανών τους παρουσίαζαν μεγαλύτερη ομοιότητα με εκείνες των σύγχρονων γυναικών παρά με των σημερινών ανδρών.
Η εξελικτική αλλαγή που εμφανίστηκε στους άνδρες
Το σημαντικότερο εύρημα αφορά τη θέση των αρθρώσεων των ισχίων. Στους σύγχρονους άνδρες οι αρθρώσεις αυτές βρίσκονται πιο μπροστά στον πυελικό δακτύλιο σε σχέση με τις γυναίκες αλλά και με τους άνδρες Νεάντερταλ.
Η διαφορετική αυτή γεωμετρία φαίνεται ότι επηρέασε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η λεκάνη κατά το περπάτημα. Με κάθε βήμα, το κέντρο βάρους του σώματος μετακινείται προς τα κάτω και στη συνέχεια ανυψώνεται ξανά. Η ανατομία της σύγχρονης ανδρικής λεκάνης επιτρέπει στους πρόσθιους μυς του μηρού να λειτουργούν με τρόπο παρόμοιο με ένα ελατήριο.
Κατά την κίνηση, οι μύες μπορούν να αποθηκεύουν μέρος της μηχανικής ενέργειας και να την απελευθερώνουν στη συνέχεια, συμβάλλοντας στην επόμενη φάση του βηματισμού. Σύμφωνα με τους ερευνητές, ο μηχανισμός αυτός πιθανότατα μειώνει την ενεργειακή δαπάνη της βάδισης και ενισχύει την αποδοτικότητα της μετακίνησης σε μεγάλες αποστάσεις.
Η εξελικτική αλλαγή συνοδεύτηκε και από άλλες διαφοροποιήσεις στην ανατομία της ανδρικής λεκάνης, μεταξύ των οποίων η ενίσχυση του ηβικού οστού και η μεγαλύτερη εμβάθυνση του πρόσθιου τμήματός της.
Γιατί η γυναικεία λεκάνη παρέμεινε διαφορετική
Το ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί η γυναικεία λεκάνη δεν ακολούθησε την ίδια εξελικτική πορεία.
Η βασική εξήγηση που προτείνει η ερευνητική ομάδα σχετίζεται με τον τοκετό. Η γυναικεία λεκάνη πρέπει να διατηρεί έναν επαρκώς ευρύ γεννητικό σωλήνα, ώστε να επιτρέπει τη γέννηση βρεφών με σχετικά μεγάλο εγκέφαλο και κρανίο.
Αυτές οι αναπαραγωγικές απαιτήσεις φαίνεται ότι περιόρισαν τις ανατομικές αλλαγές που θα μπορούσαν να βελτιστοποιήσουν ακόμη περισσότερο τη μηχανική της βάδισης. Με άλλα λόγια, η εξέλιξη έπρεπε να ισορροπήσει ανάμεσα στην αποτελεσματική μετακίνηση και στις απαιτήσεις του τοκετού.
Έτσι, η αναπαραγωγική λειτουργία μπορεί να λειτούργησε ως εξελικτικός περιορισμός, διατηρώντας τη γυναικεία λεκάνη πιο κοντά σε μια αρχαιότερη μορφή που αντιπροσωπεύεται και από τους αρσενικούς Νεάντερταλ.
Μια διαφορετική ματιά στην ανθρώπινη εξέλιξη
Τα ευρήματα αλλάζουν την οπτική με την οποία οι επιστήμονες προσεγγίζουν την εξέλιξη της ανθρώπινης λεκάνης. Αντί να θεωρείται η ανατομία των Νεάντερταλ μια ιδιαίτερη ή «παράξενη» εκδοχή που χρειάζεται εξήγηση, η νέα μελέτη υποδεικνύει ότι μπορεί να αντιπροσωπεύει σε μεγάλο βαθμό την αρχαιότερη μορφή από την οποία προήλθε η σύγχρονη ανθρώπινη λεκάνη.
Το εξελικτικό ερώτημα, επομένως, μετατοπίζεται: δεν είναι πλέον μόνο γιατί οι Νεάντερταλ είχαν τη συγκεκριμένη μορφή λεκάνης, αλλά πώς και για ποιον λόγο η λεκάνη των σύγχρονων ανδρών εξελίχθηκε σε έναν πιο εξειδικευμένο μηχανισμό για την αποδοτική βάδιση.