Επανεξετάζοντας στοιχεία από παρατηρήσεις υπερκαινοφανών αστέρων τύπου Ia, διεθνής ομάδα επιστημόνων κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το Σύμπαν εξακολουθεί να διαστέλλεται με ολοένα αυξανόμενο ρυθμό, επιβεβαιώνοντας τη θεωρία που κυριαρχεί στην κοσμολογία εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες.
Τα νέα ευρήματα έρχονται να αμφισβητήσουν μελέτη του 2025, η οποία είχε υποστηρίξει ότι η επιτάχυνση της κοσμικής διαστολής έχει σταματήσει, προκαλώντας έντονο επιστημονικό διάλογο σχετικά με τη φύση της σκοτεινής ενέργειας και την εξέλιξη του Σύμπαντος.
«Τα δεδομένα δείχνουν ότι η επιταχυνόμενη διαστολή παραμένει πραγματικότητα. Παρότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά αναπάντητα ερωτήματα, θεωρούμε ότι η κατανόησή μας για το Σύμπαν κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση», δήλωσε ο αστροφυσικός Μπρόντι Πόποβιτς του Πανεπιστημίου του Σαουθάμπτον, εκ των επικεφαλής της έρευνας που δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.
Η μελέτη, στην οποία συμμετείχαν και δύο νομπελίστες επιστήμονες, βασίστηκε σε δύο ανεξάρτητα σύνολα παρατηρήσεων υπερκαινοφανών τύπου Ia. Τα φαινόμενα αυτά λειτουργούν ως «κοσμικοί φάροι», επιτρέποντας στους αστρονόμους να μετρούν τεράστιες αποστάσεις στο Σύμπαν χάρη στη σχεδόν σταθερή εγγενή φωτεινότητά τους.
Οι υπερκαινοφανείς αυτού του τύπου προκύπτουν από την καταστροφή ενός λευκού νάνου, του πυκνού υπολείμματος ενός άστρου που έχει ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής του. Επειδή εμφανίζουν παρόμοια φωτεινότητα, οι επιστήμονες μπορούν να υπολογίσουν την απόστασή τους συγκρίνοντας το φως που φτάνει στη Γη με το φως που εκπέμπουν.
Οι μετρήσεις αυτές αποτελούν βασικό εργαλείο για την καταγραφή της ιστορίας της κοσμικής διαστολής. Καθώς το φως από τα πιο απομακρυσμένα αντικείμενα χρειάζεται δισεκατομμύρια χρόνια για να φτάσει σε εμάς, οι παρατηρήσεις τους προσφέρουν μια εικόνα του Σύμπαντος όπως ήταν στο μακρινό παρελθόν.
Σύμφωνα με το επικρατέστερο κοσμολογικό μοντέλο, το Σύμπαν γεννήθηκε πριν από περίπου 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια με τη Μεγάλη Έκρηξη και έκτοτε διαστέλλεται. Το 1998 οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι η διαστολή αυτή επιταχύνεται, αποδίδοντας το φαινόμενο σε μια μυστηριώδη μορφή ενέργειας γνωστή ως σκοτεινή ενέργεια.
Σήμερα εκτιμάται ότι η συνηθισμένη ύλη αντιπροσωπεύει μόλις το 5% του συνολικού περιεχομένου του Σύμπαντος. Η σκοτεινή ύλη αντιστοιχεί περίπου στο 27%, ενώ η σκοτεινή ενέργεια φέρεται να καταλαμβάνει σχεδόν το 68%, αποτελώντας τον κυρίαρχο παράγοντα που επηρεάζει τη μελλοντική εξέλιξή του.
Ο νομπελίστας αστροφυσικός Άνταμ Ρις, συν-συγγραφέας της νέας έρευνας, τόνισε ότι οι υπερκαινοφανείς τύπου Ia παραμένουν το πιο αξιόπιστο εργαλείο για τη διερεύνηση της ιστορίας της κοσμικής διαστολής, καθώς ήταν εκείνοι που οδήγησαν στην ανακάλυψη της επιταχυνόμενης επέκτασης του Σύμπαντος στα τέλη της δεκαετίας του 1990.
Όσον αφορά το απώτερο μέλλον του Σύμπαντος, οι επιστήμονες εξετάζουν τρία βασικά σενάρια. Το πρώτο, γνωστό ως «Μεγάλη Ψύξη», προβλέπει ότι οι γαλαξίες θα απομακρύνονται συνεχώς μεταξύ τους, οδηγώντας τελικά σε ένα ψυχρό και σκοτεινό Σύμπαν χωρίς ενεργές πηγές ενέργειας. Το δεύτερο, η «Μεγάλη Σχάση», υποστηρίζει ότι η επιταχυνόμενη διαστολή θα γίνει τόσο ισχυρή ώστε να διαλύσει σταδιακά όλες τις κοσμικές δομές. Το τρίτο σενάριο, η «Μεγάλη Σύνθλιψη», προβλέπει ότι η διαστολή θα ανακοπεί και η βαρύτητα θα οδηγήσει το Σύμπαν σε κατάρρευση, ενδεχομένως ανοίγοντας τον δρόμο για μια νέα κοσμική αρχή.