Η ολοένα αυξανόμενη εξάρτηση από τα social media και τα smartphones βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, με νέες επιστημονικές και νομικές εξελίξεις να εντείνουν τους προβληματισμούς.
Πρόσφατες δικαστικές αποφάσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες έφεραν στο προσκήνιο τον ρόλο των τεχνολογικών κολοσσών. Στην California, σώμα ενόρκων έκρινε ότι η Meta Platforms και η Google — μέσω του YouTube — συνέβαλαν στον εθισμό νεαρής γυναίκας, επιδικάζοντας αποζημίωση εκατομμυρίων δολαρίων. Αντίστοιχα, στο New Mexico, δικαστήριο έκρινε ότι η Meta έβλαψε την ψυχική υγεία ανηλίκων, επιβάλλοντας σημαντικές οικονομικές κυρώσεις.
Την ίδια ώρα, η επιστημονική κοινότητα επιχειρεί να αποτιμήσει τις επιπτώσεις — αλλά και τα πιθανά οφέλη — από την απομάκρυνση από τον ψηφιακό κόσμο.
Τι δείχνουν οι μελέτες
Έρευνα που δημοσιεύθηκε στο PNAS Nexus εξέτασε 467 άτομα που περιόρισαν την πρόσβαση του κινητού τους στο διαδίκτυο για δύο εβδομάδες. Οι συμμετέχοντες συνέχισαν να χρησιμοποιούν το τηλέφωνο για κλήσεις και μηνύματα, ενώ είχαν πρόσβαση στο ίντερνετ μέσω άλλων συσκευών.
Το σκεπτικό των ερευνητών ήταν ότι το smartphone συνδέεται περισσότερο με αυθόρμητη και συχνά ασυνείδητη χρήση, η οποία διακόπτει την καθημερινότητα.
Τα αποτελέσματα κατέγραψαν σημαντική μείωση του χρόνου online — σχεδόν στο μισό — αλλά και αισθητή βελτίωση στη διάθεση, την προσοχή και τη συνολική ψυχική ευεξία.
Ιδιαίτερα εντυπωσιακή ήταν η επίδραση στη συγκέντρωση: σύμφωνα με τους ερευνητές, η ενίσχυση της διατηρούμενης προσοχής αντιστοιχεί σε αναστροφή περίπου δέκα ετών γνωστικής φθοράς που σχετίζεται με την ηλικία.
Ακόμη και μικρές αλλαγές κάνουν τη διαφορά
Αξιοσημείωτο είναι ότι θετικά αποτελέσματα καταγράφηκαν ακόμη και σε όσους δεν ακολούθησαν πλήρως τη διαδικασία «αποτοξίνωσης», γεγονός που δείχνει ότι ακόμη και ένας μερικός περιορισμός μπορεί να έχει ουσιαστικό όφελος.
Παρόμοια ευρήματα προέκυψαν και από μελέτη του Harvard University, η οποία δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open. Εκεί, μία εβδομάδα μειωμένης χρήσης social media συνδέθηκε με μείωση συμπτωμάτων άγχους, κατάθλιψης και αϋπνίας σε νεαρούς ενήλικες.
Δεν επηρεάζονται όλοι το ίδιο
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι επιδράσεις δεν είναι ομοιόμορφες για όλους. Μεγαλύτερη ευαισθησία φαίνεται να εμφανίζουν άτομα που συγκρίνουν συστηματικά τον εαυτό τους με άλλους, όσοι αντιμετωπίζουν προβλήματα ύπνου, καθώς και εκείνοι που χρησιμοποιούν το διαδίκτυο ως τρόπο διαχείρισης της μοναξιάς.
Παρά τις διαφοροποιήσεις, το γενικό συμπέρασμα είναι σαφές: η συνειδητή απομάκρυνση από την ψηφιακή υπερδιέγερση μπορεί να λειτουργήσει ως «επανεκκίνηση» για τον εγκέφαλο.