Η μακροχρόνια οικονομική ανασφάλεια δεν φαίνεται να επηρεάζει μόνο την ποιότητα ζωής, αλλά ενδέχεται να αφήνει αποτύπωμα και στην υγεία του εγκεφάλου. Νέα έρευνα του University College London (UCL) δείχνει ότι οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν επίμονες οικονομικές δυσκολίες κατά την ενήλικη ζωή παρουσιάζουν περισσότερες ενδείξεις γνωστικής φθοράς και χειρότερης εγκεφαλικής υγείας καθώς μεγαλώνουν.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Innovation in Aging, αξιοποίησε στοιχεία από 2.759 Βρετανούς οι οποίοι συμμετέχουν εδώ και δεκαετίες στη MRC National Survey of Health and Development, μία από τις μακροβιότερες μελέτες παρακολούθησης μιας γενιάς.
Χειρότερη μνήμη και ενδείξεις εγκεφαλικής συρρίκνωσης
Η ανάλυση έδειξε ότι τα άτομα που παρέμεναν για μεγάλο χρονικό διάστημα σε χαμηλά εισοδηματικά επίπεδα ή αντιμετώπιζαν επαναλαμβανόμενες οικονομικές δυσκολίες είχαν χαμηλότερες επιδόσεις σε δοκιμασίες γνωστικών λειτουργιών στην ηλικία των 53 ετών.
Τα ευρήματα έγιναν ακόμη πιο ενδιαφέροντα όταν οι ερευνητές εξέτασαν μικρότερη ομάδα συμμετεχόντων που υποβλήθηκε αργότερα σε μαγνητική τομογραφία. Σε ηλικίες 69 έως 71 ετών, όσοι είχαν βιώσει επίμονη χαμηλή εισοδηματική κατάσταση εμφάνιζαν περισσότερες ενδείξεις μειωμένης εγκεφαλικής υγείας, μεταξύ των οποίων μεγαλύτερη εγκεφαλική ατροφία.
Η συσχέτιση παρέμεινε ακόμη και μετά τον συνυπολογισμό παραγόντων που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη γνωστική λειτουργία, όπως οι επιδόσεις στα γνωστικά τεστ κατά την παιδική ηλικία, η εκπαίδευση και οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες στα πρώτα χρόνια της ζωής.
Δεν είναι μόνο το ύψος του εισοδήματος
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι οι ερευνητές δεν εξέτασαν αποκλειστικά το πόσα χρήματα κέρδιζαν οι συμμετέχοντες. Μελέτησαν και το πόσο επίμονη ήταν η οικονομική δυσκολία.
Το οικογενειακό εισόδημα καταγράφηκε στις ηλικίες των 26, 43 και 53 ετών. Ως άτομα με επίμονα χαμηλό εισόδημα θεωρήθηκαν εκείνα που βρίσκονταν στο χαμηλότερο 20% της ομάδας σε τουλάχιστον δύο από τις τρεις χρονικές μετρήσεις. Περίπου το 16% των συμμετεχόντων ανήκε σε αυτή την κατηγορία.
Παράλληλα, οι ερευνητές αξιολόγησαν την οικονομική πίεση στην καθημερινότητα, εξετάζοντας εάν οι άνθρωποι δυσκολεύονταν να καλύψουν τα έξοδά τους ή να πληρώσουν τους λογαριασμούς τους. Περίπου ένας στους οκτώ συμμετέχοντες είχε αντιμετωπίσει επίμονη οικονομική δυσχέρεια από τα 36 έως τα 53 χρόνια του.
Το στοιχείο αυτό ενισχύει την άποψη ότι δεν έχει σημασία μόνο μια προσωρινή οικονομική κρίση. Η παρατεταμένη έκθεση στην οικονομική ανασφάλεια φαίνεται να είναι ο παράγοντας που παρουσιάζει τη μεγαλύτερη σχέση με τη μετέπειτα γνωστική υγεία.
Πώς μπορεί το οικονομικό στρες να επηρεάζει τον εγκέφαλο
Οι επιστήμονες δεν έχουν καταλήξει σε έναν μοναδικό μηχανισμό, αλλά εξετάζουν αρκετές πιθανές εξηγήσεις.
Μία από αυτές είναι το χρόνιο στρες. Η διαρκής ανησυχία για χρήματα, εργασία, χρέη και βασικές ανάγκες μπορεί να διατηρεί τον οργανισμό σε κατάσταση παρατεταμένης πίεσης, η οποία έχει συσχετιστεί με φλεγμονώδεις διεργασίες και αλλαγές που επηρεάζουν τη γήρανση του εγκεφάλου.
Ένας δεύτερος πιθανός μηχανισμός αφορά το λεγόμενο γνωστικό φορτίο. Όταν μεγάλο μέρος της καθημερινής σκέψης καταναλώνεται στην αντιμετώπιση οικονομικών προβλημάτων, περιορίζονται οι διαθέσιμοι νοητικοί πόροι για άλλες λειτουργίες.
Οι ερευνητές εντόπισαν μάλιστα ισχυρότερη σχέση μεταξύ οικονομικής δυσχέρειας και εγκεφαλικής υγείας σε άνδρες, σε ανθρώπους που είχαν αντιμετωπίσει μειονεκτικές συνθήκες στην παιδική ηλικία και σε φορείς της γενετικής παραλλαγής APOE-ε4, η οποία αποτελεί γνωστό παράγοντα αυξημένου κινδύνου για τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Μια σχέση που χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση
Παρά τα ενδιαφέροντα ευρήματα, οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η μελέτη δεν αποδεικνύει πως η οικονομική δυσχέρεια προκαλεί άμεσα εγκεφαλική γήρανση.
Η έρευνα δείχνει μια ισχυρή συσχέτιση ανάμεσα στη μακροχρόνια οικονομική ανασφάλεια και σε δείκτες χειρότερης γνωστικής και εγκεφαλικής υγείας. Το αποτέλεσμα υπογραμμίζει, ωστόσο, τη σημασία των κοινωνικοοικονομικών συνθηκών ως πιθανών παραγόντων που επηρεάζουν την υγεία σε ολόκληρη τη διάρκεια της ζωής.
Με άλλα λόγια, οι οικονομικές δυσκολίες μπορεί να μην αφήνουν το αποτύπωμά τους μόνο στο πορτοφόλι. Η επίδραση του χρόνιου οικονομικού στρες ενδέχεται να συσσωρεύεται σταδιακά και να γίνεται ορατή στον εγκέφαλο πολλές δεκαετίες αργότερα.