Νέα γενετική έρευνα ρίχνει φως στον τρόπο με τον οποίο οι Νεάντερταλ συνέβαλαν στη διαμόρφωση του σύγχρονου ανθρώπινου γονιδιώματος — και υποδεικνύει ότι οι διασταυρώσεις δεν ήταν τυχαίες, αλλά φαίνεται να ακολουθούσαν συγκεκριμένο μοτίβο.
Ήδη από το 2010, η αποκωδικοποίηση του γονιδιώματος των Neanderthals είχε επιβεβαιώσει ότι υπήρξε επιμειξία με τους Homo sapiens. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science έδειξε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι σήμερα φέρουν μικρά τμήματα νεαντερτάλιου DNA, κληρονομιά εκείνων των αρχαίων επαφών.
Οι δύο πληθυσμοί θεωρείται ότι προέρχονται από κοινό πρόγονο στην Αφρική πριν από εκατομμύρια χρόνια, με τις μεταναστεύσεις να φέρνουν αργότερα τα δύο είδη ξανά σε επαφή, οδηγώντας σε γενετική ανταλλαγή.
Ωστόσο, ένα στοιχείο παρέμενε αινιγματικό: οι σύγχρονοι άνθρωποι εμφανίζουν ελάχιστο ή καθόλου DNA Νεάντερταλ στο χρωμόσωμα Χ — το χρωμόσωμα που, μαζί με το Υ, καθορίζει το φύλο.
Όχι ασυμβατότητα, αλλά «αναπαραγωγικές προτιμήσεις»
Μέχρι πρόσφατα, οι επιστήμονες απέδιδαν αυτή την απουσία στη φυσική επιλογή ή σε πιθανή αναπαραγωγική ασυμβατότητα μεταξύ των δύο ειδών.
Νέα μελέτη από το University of Pennsylvania προτείνει μια διαφορετική εξήγηση: το μοτίβο αυτό ίσως αντικατοπτρίζει «προτιμήσεις στην αναπαραγωγή».
Οι ερευνητές ανέλυσαν τμήματα DNA σύγχρονου ανθρώπου που είχαν εντοπιστεί σε δείγμα Νεάντερταλ και διαπίστωσαν ότι ήταν ιδιαίτερα συγκεντρωμένα στο χρωμόσωμα Χ — ακριβώς το αντίθετο από ό,τι παρατηρείται στους σημερινούς ανθρώπους.
Το εύρημα αυτό αποδυναμώνει την υπόθεση της βιολογικής ασυμβατότητας και ενισχύει το σενάριο ότι η γενετική ροή σημειώθηκε κυρίως μεταξύ αρσενικών Νεάντερταλ και θηλυκών ανατομικά σύγχρονων ανθρώπων, όπως εξηγεί ο επικεφαλής ερευνητής Alexander Platt.
Δεδομένου ότι οι γυναίκες διαθέτουν δύο χρωμοσώματα Χ, ενώ οι άνδρες μόνο ένα, ένα τέτοιο μοτίβο ζευγαρώματος θα οδηγούσε σε μεγαλύτερη «είσοδο» ανθρώπινων χρωμοσωμάτων Χ στον πληθυσμό των Νεάντερταλ και, αντίστοιχα, σε περιορισμένη μεταφορά νεαντερτάλιου χρωμοσώματος Χ στους σύγχρονους ανθρώπους.
Το αναπάντητο «γιατί»
Το ερώτημα που παραμένει είναι γιατί προέκυψε αυτό το μοτίβο. Οι σχέσεις μπορεί να βασίζονταν σε κοινωνικές επιλογές, σε δυναμικές ισχύος ή ακόμη και σε εξαναγκασμό — κάτι που δεν μπορεί να προσδιοριστεί με βεβαιότητα από τα γενετικά δεδομένα.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι παράγοντες όπως η κοινωνική οργάνωση των Νεάντερταλ ή οι μεταναστευτικές πρακτικές ίσως έπαιξαν ρόλο. Για παράδειγμα, είναι πιθανό οι άνδρες να μετακινούνταν συχνότερα εκτός της κοινότητάς τους, ενώ οι γυναίκες παρέμεναν στον τόπο καταγωγής τους.
Παρότι δεν αποκλείονται και άλλες εξηγήσεις, το συγκεκριμένο μοντέλο διασταύρωσης θεωρείται σήμερα η πιο απλή και συνεκτική ερμηνεία για το γενετικό αποτύπωμα που άφησαν οι Νεάντερταλ στον άνθρωπο.