Οι άνδρες μέσης ηλικίας ενδέχεται να γερνούν βιολογικά πιο γρήγορα — και η αιτία ίσως κρύβεται σε χημικές ουσίες που βρίσκονται σχεδόν παντού γύρω μας. Νέα επιστημονική μελέτη συνδέει την έκθεση στα λεγόμενα «παντοτινά χημικά» (PFAS) με επιταχυνόμενη βιολογική γήρανση, ιδιαίτερα στους άνδρες ηλικίας 50 έως 65 ετών.
Οι PFAS (perfluoroalkyl και polyfluoroalkyl substances) ονομάζονται έτσι επειδή δεν διασπώνται εύκολα ούτε στο περιβάλλον ούτε στον ανθρώπινο οργανισμό. Σύμφωνα με την National Academy of Sciences των ΗΠΑ, ίχνη PFAS ανιχνεύονται στο αίμα περίπου του 98% των Αμερικανών — ένδειξη της εκτεταμένης έκθεσης του πληθυσμού.
Τι σημαίνει «επιγενετική γήρανση»
Η έρευνα επικεντρώθηκε στην επιγενετική ηλικία, δηλαδή στη βιολογική «φθορά» του οργανισμού, η οποία μπορεί να διαφέρει από τα χρόνια που αναγράφονται στην ταυτότητα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι στους άνδρες η επιγενετική γήρανση ήταν πιο προχωρημένη σε σχέση με τις γυναίκες.
«Η συσχέτιση μεταξύ έκθεσης σε PFAS και επιταχυνόμενης επιγενετικής γήρανσης ήταν ισχυρότερη στους άνδρες 50–65 ετών», δήλωσε ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Xiangwei Li, καθηγητής επιδημιολογίας στο Shanghai Jiao Tong University School of Medicine.
Στους νεότερους άνδρες και σε όσους ήταν άνω των 65 ετών, η σχέση ήταν ασθενέστερη, ενώ στις γυναίκες τα ευρήματα εμφανίστηκαν πιο περιορισμένα και λιγότερο σταθερά.
Γιατί οι άνδρες επηρεάζονται περισσότερο
Οι επιστήμονες κάνουν λόγο για φύλο-ειδική επίδραση, κάτι που θεωρείται αναμενόμενο για ουσίες που επηρεάζουν το ενδοκρινικό σύστημα — το ορμονικό «κέντρο ελέγχου» του σώματος.
Σύμφωνα με το Food Packaging Forum, στους άνδρες η συσσώρευση PFAS έχει συνδεθεί με μείωση της τεστοστερόνης, προβλήματα ποιότητας σπέρματος και αυξημένο κίνδυνο καρκίνου των όρχεων και των νεφρών.
Αντίθετα, οι γυναίκες φαίνεται να αποβάλλουν ορισμένα PFAS ταχύτερα μέσω εγκυμοσύνης, θηλασμού και εμμήνου ρύσεως. Μετά την εμμηνόπαυση, ωστόσο, οι διαφορές αυτές περιορίζονται.
Πώς έγινε η έρευνα
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Aging και βασίστηκε σε δεδομένα 326 ενηλίκων που συμμετείχαν το 1999–2000 στη μεγάλη αμερικανική έρευνα υγείας National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES).
Οι ερευνητές ανέλυσαν δείγματα αίματος για 11 τύπους PFAS και εξέτασαν το DNA methylome — έναν βασικό επιγενετικό δείκτη που ρυθμίζει την έκφραση των γονιδίων. Στη συνέχεια, τα δεδομένα αξιολογήθηκαν μέσω 12 διαφορετικών «επιγενετικών ρολογιών», εργαλείων που εκτιμούν τη βιολογική ηλικία των ιστών.
Οι ευρύτεροι κίνδυνοι των PFAS
Τα PFAS χρησιμοποιούνται από τη δεκαετία του 1950 σε αντικολλητικά σκεύη, αδιάβροχα υλικά και προϊόντα ανθεκτικά στη θερμότητα. Έχουν συσχετιστεί με καρκίνο, ορμονικές διαταραχές, υπογονιμότητα, υψηλή χοληστερόλη, ηπατικές βλάβες, παχυσαρκία και προβλήματα θυρεοειδούς.
Ορισμένες παλαιότερες ουσίες, όπως οι PFOS και PFOA, έχουν ενταχθεί στη λίστα περιορισμού της διεθνούς συνθήκης Stockholm Convention on Persistent Organic Pollutants. Οι ΗΠΑ έχουν υπογράψει τη συμφωνία, χωρίς όμως να την έχουν επικυρώσει.
Παράλληλα, λιγότερο μελετημένες ουσίες — όπως οι PFNA και PFOSA — φαίνεται επίσης να σχετίζονται με ταχύτερη επιγενετική γήρανση στους άνδρες 50–64 ετών.
Ο επικεφαλής της έρευνας υπογράμμισε ότι τα ευρήματα δείχνουν συσχέτιση και όχι αιτιώδη σχέση, σημειώνοντας πως η πλήρης αποφυγή των PFAS είναι πρακτικά αδύνατη. Ωστόσο, η μείωση της έκθεσης όπου αυτό είναι εφικτό θεωρείται ένα λογικό προληπτικό μέτρο.
Πώς μπορείτε να μειώσετε την έκθεση
Οι ειδικοί προτείνουν:
- Χρήση πιστοποιημένων φίλτρων νερού.
- Τήρηση των τοπικών οδηγιών για την ποιότητα πόσιμου νερού.
- Περιορισμό χρήσης προϊόντων ανθεκτικών σε λεκέδες, λίπη και νερό.
Την ίδια στιγμή, τονίζεται ότι η ουσιαστική μείωση του κινδύνου εξαρτάται κυρίως από ρυθμιστικές αποφάσεις και συστηματικό περιβαλλοντικό καθαρισμό, καθώς η έκθεση αφορά ολόκληρες κοινότητες.