Η κατανόηση της γεωλογικής «καρδιάς» του πλανήτη περνά αναπόφευκτα από τη μελέτη του μανδύα — του γιγαντιαίου στρώματος που παρεμβάλλεται ανάμεσα στον φλοιό και τον εξωτερικό πυρήνα και αντιπροσωπεύει περίπου το 70% της μάζας και το 84% του όγκου της Γης. Παρά τον καθοριστικό του ρόλο στη δημιουργία ηπείρων, ωκεανών και ηφαιστείων, η άμεση πρόσβαση σε μανδυακά πετρώματα παρέμενε μέχρι πρόσφατα σχεδόν άπιαστο όνειρο.
Η μεγάλη ανατροπή ήρθε τον Μάιο του 2023, όταν διεθνής ερευνητική ομάδα, στο πλαίσιο του International Ocean Discovery Program (IODP), κατάφερε να ανακτήσει πυρήνα πετρωμάτων από βάθος 1.268 μέτρων κάτω από τον πυθμένα του Ατλαντικού. Η αποστολή πραγματοποιήθηκε με το εμβληματικό ερευνητικό σκάφος JOIDES Resolution, που μισθώνει το National Science Foundation των ΗΠΑ.
Το σημείο-κλειδί βρίσκεται στη Mid-Atlantic Ridge, κοντά στο υποθαλάσσιο ορεινό σύμπλεγμα Atlantis Massif — μία από τις ελάχιστες περιοχές του πλανήτη όπου ο ωκεάνιος φλοιός είναι τόσο λεπτός, ώστε τεκτονικές διεργασίες να φέρνουν τον μανδύα πιο κοντά στην επιφάνεια. Σύμφωνα με το Popular Mechanics, το επίτευγμα αυτό αποτελεί το βαθύτερο δείγμα μανδύα που έχει συλλεχθεί ποτέ.
Αρχικά, οι επιστήμονες στόχευαν σε βάθος μόλις 200 μέτρων — το προηγούμενο ρεκόρ γεώτρησης σε μανδυακά πετρώματα. Ωστόσο, η πρόοδος ήταν ταχύτερη του αναμενομένου και η ομάδα συνέχισε μέχρι που οι χρονικοί περιορισμοί της αποστολής έβαλαν «φρένο» στη διαδικασία.
Τι αποκάλυψαν τα πετρώματα
Η προκαταρκτική ανάλυση, που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο περιοδικό Science, έφερε στο φως περιδοτίτες — κυρίως χαρτσβουργίτη, πέτρωμα που σχηματίζεται από μερική τήξη του μανδύα. Εντοπίστηκαν επίσης γάββροι, χονδρόκοκκα ηφαιστειακά πετρώματα. Και οι δύο τύποι είχαν υποστεί χημικές μεταβολές λόγω αλληλεπίδρασης με θαλασσινό νερό, προσφέροντας πολύτιμα στοιχεία για τις γεωχημικές διεργασίες που λαμβάνουν χώρα στα βάθη της λιθόσφαιρας.
Το ανεκπλήρωτο όριο
Παρά το ρεκόρ, ένας από τους πιο φιλόδοξους στόχους της γεωεπιστήμης παραμένει άπιαστος: η διάσχιση της ασυνέχειας Μοχοροβίτσιτς (Μόχο), του σαφούς ορίου ανάμεσα στον φλοιό και τον «καθαρό» μανδύα. Η προσέγγιση αυτού του γεωλογικού ορίου θα άνοιγε ένα εντελώς νέο κεφάλαιο στην κατανόηση της εσωτερικής δομής της Γης.
Ωστόσο, το μέλλον τέτοιων αποστολών είναι αβέβαιο. Η χρηματοδότηση για περαιτέρω γεωτρήσεις με το JOIDES Resolution δεν εγκρίθηκε μετά το 2024, αφήνοντας την επιστημονική κοινότητα με ένα εντυπωσιακό επίτευγμα — αλλά και με ένα μεγάλο ερωτηματικό.
Καθώς η τεχνολογία επιτρέπει πλέον στην επιστήμη να «αγγίζει» τον μανδύα, το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο βαθιά μπορούμε να φτάσουμε, αλλά και αν θα υπάρξει η βούληση να συνεχίσουμε το ταξίδι προς τα έγκατα της Γης.