Μπορεί ένα βιβλίο, ένα τετράδιο ή ένα μάθημα ξένης γλώσσας να λειτουργούν ως «ασπίδα» για τον εγκέφαλο; Νέα αμερικανική μελέτη δείχνει πως ναι.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, η συστηματική ενασχόληση με πνευματικά απαιτητικές δραστηριότητες —όπως το διάβασμα, το γράψιμο και η εκμάθηση μίας ή δύο ξένων γλωσσών— συνδέεται με έως και 40% χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.
Τα δεδομένα αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς οι ειδικοί εκτιμούν ότι έως το 2050 τα περιστατικά άνοιας θα έχουν τριπλασιαστεί παγκοσμίως, ξεπερνώντας τα 150 εκατομμύρια. Η πρόληψη και η καθυστέρηση της νόσου αποτελούν πλέον κεντρικό στόχο για τα συστήματα υγείας.
«Η δια βίου μάθηση κάνει τη διαφορά»
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η συμμετοχή σε γνωστικά διεγερτικές δραστηριότητες σε όλα τα στάδια της ζωής συνδέεται με μειωμένο κίνδυνο νόσου Αλτσχάιμερ —της πιο συχνής μορφής άνοιας— αλλά και με πιο αργή γνωστική παρακμή.
«Τα ευρήματά μας είναι ενθαρρυντικά. Η συνεχής ενασχόληση με ποικίλες πνευματικές δραστηριότητες μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά τη γνωστική λειτουργία», εξηγεί η επικεφαλής της μελέτης, Άντρεα Ζάμιτ, από το Rush University Medical Center στο Σικάγο.
Όπως επισημαίνει, η πρόσβαση σε βιβλιοθήκες, εκπαιδευτικά προγράμματα και περιβάλλοντα που ενισχύουν την αγάπη για τη μάθηση δεν αποτελεί πολυτέλεια — αλλά πιθανό εργαλείο δημόσιας υγείας.
Πώς έγινε η έρευνα
Η μελέτη παρακολούθησε 1.939 άτομα με μέση ηλικία 80 ετών, τα οποία δεν είχαν άνοια κατά την έναρξη της έρευνας. Οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν για περίπου οκτώ χρόνια και απάντησαν σε αναλυτικά ερωτηματολόγια για τις συνήθειες και τα ερεθίσματα που είχαν σε διαφορετικές φάσεις της ζωής τους.
Οι επιστήμονες αξιολόγησαν τρεις περιόδους:
- Παιδική και εφηβική ηλικία (έως 18 ετών): συχνότητα ανάγνωσης, ύπαρξη βιβλίων και εφημερίδων στο σπίτι, εκμάθηση ξένης γλώσσας για πάνω από πέντε χρόνια.
- Μέση ηλικία: επίπεδο εισοδήματος, πρόσβαση σε περιοδικά, λεξικά, κάρτες βιβλιοθήκης, επισκέψεις σε μουσεία και βιβλιοθήκες.
- Τρίτη ηλικία: συχνότητα ανάγνωσης, γραφής, πνευματικών παιχνιδιών και γενικό οικονομικό επίπεδο.
Τα εντυπωσιακά αποτελέσματα
Κατά τη διάρκεια της μελέτης, 551 άτομα ανέπτυξαν Αλτσχάιμερ και 719 εμφάνισαν ήπια γνωστική βλάβη (MCI).
Η σύγκριση μεταξύ όσων είχαν το υψηλότερο επίπεδο δια βίου πνευματικής ενίσχυσης (ανώτερο 10%) και όσων είχαν το χαμηλότερο (κατώτερο 10%) ήταν αποκαλυπτική:
- Στην πρώτη ομάδα, το 21% ανέπτυξε Αλτσχάιμερ.
- Στη δεύτερη, το ποσοστό έφτασε το 34%.
Ακόμη και αφού λήφθηκαν υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο και το μορφωτικό επίπεδο, τα υψηλά επίπεδα γνωστικού εμπλουτισμού συνδέθηκαν με:
- 38% μικρότερο κίνδυνο Αλτσχάιμερ
- 36% μικρότερο κίνδυνο ήπιας γνωστικής βλάβης
Ακόμη πιο εντυπωσιακό: όσοι είχαν υψηλό επίπεδο πνευματικής δραστηριότητας εμφάνισαν Αλτσχάιμερ σε μέση ηλικία 94 ετών, έναντι 88 ετών για όσους είχαν χαμηλό επίπεδο — καθυστέρηση άνω των πέντε ετών.
Στην ήπια γνωστική βλάβη, η διαφορά έφτασε τα επτά χρόνια.
Τι έδειξαν οι νεκροψίες
Σε συμμετέχοντες που απεβίωσαν και υποβλήθηκαν σε νεκροψία, διαπιστώθηκε ότι όσοι είχαν υψηλότερη δια βίου πνευματική ενίσχυση διατηρούσαν καλύτερη μνήμη και γνωστικές δεξιότητες μέχρι τα τελευταία στάδια της ζωής τους, με πιο αργό ρυθμό παρακμής.
Το μήνυμα
Η μελέτη δεν υποστηρίζει ότι το διάβασμα «εξαλείφει» την άνοια. Δείχνει όμως ότι η δια βίου καλλιέργεια του νου μπορεί να λειτουργεί ως γνωστικό απόθεμα — μια εφεδρεία αντοχής του εγκεφάλου απέναντι στη φθορά.
Με άλλα λόγια, κάθε σελίδα που διαβάζουμε και κάθε νέα δεξιότητα που μαθαίνουμε ίσως να μην είναι απλώς γνώση. Μπορεί να είναι επένδυση για το μέλλον του εγκεφάλου μας.