Η ακραία ζέστη δεν περιορίζεται στους γνωστούς κινδύνους της αφυδάτωσης και της θερμοπληξίας. Νέα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι οι υψηλές θερμοκρασίες συνδέονται με ένα πολύ ευρύτερο φάσμα προβλημάτων υγείας, από δερματικές παθήσεις και νεφρική δυσλειτουργία έως τροχαία ατυχήματα και μεταβολές στη συμπεριφορά.
Την ίδια στιγμή, εκατοντάδες εκατομμύρια παιδιά σε ολόκληρο τον κόσμο εκτίθενται κάθε χρόνο σε επικίνδυνα επίπεδα θερμικής καταπόνησης που συνδέονται με την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή.
Τα νέα ευρήματα προέρχονται από δύο μελέτες που δημοσιεύθηκαν στο Science Advances και αναδεικνύουν τις πολλαπλές διαστάσεις της απειλής που δημιουργεί η άνοδος της θερμοκρασίας για τη δημόσια υγεία.
Η ζέστη συνδέεται με δεκάδες προβλήματα υγείας
Η καταγραφή των επιπτώσεων της ζέστης στην υγεία δεν είναι εύκολη. Στα ιατρικά αρχεία καταγράφεται συνήθως η διάγνωση για την οποία προσέρχεται ένας ασθενής, χωρίς να αναφέρεται απαραίτητα εάν η υψηλή θερμοκρασία συνέβαλε στην εμφάνισή της.
Ερευνητές του Πανεπιστημίου Northwestern χρησιμοποίησαν μια διαφορετική προσέγγιση, αξιοποιώντας μεθοδολογία εμπνευσμένη από την έρευνα γονιδιωματικής.
Ανέλυσαν 1.803 διαφορετικές διαγνώσεις από σχεδόν ένα εκατομμύριο επισκέψεις σε τμήματα επειγόντων περιστατικών και μονάδες επείγουσας φροντίδας στο Σικάγο, μεταξύ 2011 και 2023. Στη διάρκεια αυτής της περιόδου καταγράφηκαν 100 ημέρες ακραίας ζέστης, με θερμοκρασίες τουλάχιστον 33,7°C.
Η ανάλυση αποκάλυψε 33 διαγνώσεις που παρουσίαζαν σύνδεση με την ακραία ζέστη. Ορισμένες από αυτές ήταν αναμενόμενες, άλλες όμως δεν είχαν μελετηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα.
Στον κατάλογο περιλαμβάνονταν δερματικά εξανθήματα και οιδήματα, οξεία νεφρική ανεπάρκεια, πολλαπλή σκλήρυνση, ψυχικές και συμπεριφορικές διαταραχές, τσιμπήματα εντόμων, τροχαία ατυχήματα, αλλά και περιστατικά επιθετικής συμπεριφοράς και τραυματισμών από πυροβόλα όπλα.
Ο Ντάνιελ Χόρτον, αναπληρωτής καθηγητής Επιστημών της Γης, του Περιβάλλοντος και των Πλανητών στο Northwestern και ένας από τους συγγραφείς της μελέτης, επισημαίνει ότι η ακραία ζέστη επιβαρύνει τόσο το σώμα όσο και τον εγκέφαλο. Η αυξημένη ευερεθιστότητα ή η μειωμένη συγκέντρωση μπορεί, μεταξύ άλλων, να συμβάλλουν σε περισσότερα ατυχήματα ή αλλαγές στη συμπεριφορά.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι τα μέτρα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή θα πρέπει επομένως να λαμβάνουν υπόψη πολύ περισσότερες επιπτώσεις στην υγεία από εκείνες που παραδοσιακά συνδέονται με τους καύσωνες.
Εκατοντάδες εκατομμύρια παιδιά εκτίθενται σε θερμικό στρες
Η δεύτερη μελέτη εστίασε στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στα παιδιά και κατέληξε σε ιδιαίτερα ανησυχητικά συμπεράσματα.
Έως και 560 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας έως εννέα ετών, δηλαδή περίπου το 43% του παγκόσμιου πληθυσμού αυτής της ηλικιακής ομάδας, βιώνουν σήμερα τουλάχιστον έναν μήνα θερμικής καταπόνησης κάθε χρόνο εξαιτίας της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής.
Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν στην υγρή ζέστη, δηλαδή στον συνδυασμό υψηλής θερμοκρασίας και υγρασίας. Πρόκειται για ιδιαίτερα επικίνδυνη συνθήκη, καθώς η αυξημένη υγρασία δυσκολεύει την εξάτμιση του ιδρώτα και περιορίζει την ικανότητα του οργανισμού να αποβάλλει θερμότητα.
Τα παιδιά είναι περισσότερο ευάλωτα από τους ενήλικες. Το σώμα τους θερμαίνεται ταχύτερα, ο μηχανισμός εφίδρωσης είναι λιγότερο αποτελεσματικός και εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τους ενήλικες για την προστασία τους. Η υπερβολική ζέστη μπορεί να προκαλέσει αφυδάτωση και θερμοπληξία, ενώ η παρατεταμένη έκθεση μπορεί να επηρεάσει ακόμη και τη μάθηση και τη γνωστική ανάπτυξη.
Η επίδραση της κλιματικής αλλαγής είναι ήδη εμφανής: ο αριθμός των παιδιών που εκτίθενται συνολικά σε τουλάχιστον πέντε μήνες θερμικού στρες έχει σχεδόν τριπλασιαστεί. Χωρίς την επίδραση της κλιματικής αλλαγής, θα αφορούσε περίπου 120 εκατομμύρια παιδιά. Σήμερα ο αριθμός εκτιμάται σε 350 εκατομμύρια.
Η διεθνής ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής το Vrije Universiteit Brussel, διαπίστωσε επίσης ότι τα παιδιά αποτελούν την ηλικιακή ομάδα με τη μεγαλύτερη έκθεση στην ακραία ζέστη. Η έκθεσή τους είναι σχεδόν τριπλάσια από εκείνη των ανθρώπων ηλικίας 60-69 ετών που αντιμετωπίζουν αντίστοιχη πρόσθετη θερμική επιβάρυνση.
Τι θα συμβεί αν η θερμοκρασία συνεχίσει να αυξάνεται
Τα προβλεπόμενα σενάρια για την πορεία της κλιματικής αλλαγής δείχνουν ότι η κατάσταση αναμένεται να επιδεινωθεί.
Σε περίπτωση υπερθέρμανσης του πλανήτη κατά 1,5°C, ο αριθμός των παιδιών έως εννέα ετών που θα αντιμετωπίζουν τουλάχιστον έναν μήνα επικίνδυνης ζέστης εκτιμάται ότι θα φτάσει τα 620 εκατομμύρια, δηλαδή περίπου το 49% του συνολικού αριθμού τους.
Με αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά 2°C, ο αριθμός θα μπορούσε να ανέλθει στα 650 εκατομμύρια παιδιά, ή περίπου στο 59%.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η κατάσταση στη Μεσόγειο. Σήμερα περίπου 13,2 εκατομμύρια παιδιά, ή το 19% του παιδικού πληθυσμού της περιοχής, εκτίθενται σε τουλάχιστον έναν μήνα θερμικού στρες κάθε χρόνο.
Ο αριθμός αυτός προβλέπεται να αυξηθεί στα 15,8 εκατομμύρια στο σενάριο του 1,5°C και στα 21,1 εκατομμύρια εάν η υπερθέρμανση φτάσει τους 2°C.
Οι μεγαλύτερες αυξήσεις στην έκθεση σε επικίνδυνη υγρή ζέστη αναμένεται να καταγραφούν στις τροπικές περιοχές και στις φτωχότερες χώρες, όπου ο πληθυσμός είναι νεότερος. Η Νότια και Νοτιοανατολική Ασία, καθώς και η Δυτική Αφρική, βρίσκονται ήδη ανάμεσα στις περιοχές όπου ο μεγαλύτερος αριθμός παιδιών αντιμετωπίζει επικίνδυνα επίπεδα θερμικής καταπόνησης.