Για εκατομμύρια ανθρώπους, ο καφές αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας. Ωστόσο, το κατά πόσο η καφεΐνη ωφελεί ή επιβαρύνει την καρδιά εξαρτάται όχι μόνο από την ποσότητα που καταναλώνεται, αλλά και από την πηγή προέλευσής της.
Σύμφωνα με νέα επιστημονική ανακοίνωση της Αμερικανικής Καρδιολογικής Ένωσης (American Heart Association), οι περισσότεροι υγιείς ενήλικες μπορούν να καταναλώνουν έως 400 mg καφεΐνης ημερησίως χωρίς να αυξάνεται ο καρδιαγγειακός κίνδυνος. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί περίπου σε τρία έως πέντε φλιτζάνια σκέτου καφέ φίλτρου, ενώ η μέτρια κατανάλωση συνδέεται σε αρκετές μελέτες με μικρότερη πιθανότητα εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων.
Τα ίδια συμπεράσματα, όμως, δεν ισχύουν για όλα τα προϊόντα που περιέχουν καφεΐνη. Τα ενεργειακά ποτά και τα συμπυκνωμένα ενεργειακά «σφηνάκια» περιέχουν συχνά πολύ υψηλές δόσεις καφεΐνης σε μικρό όγκο, γεγονός που μπορεί να αυξήσει την αρτηριακή πίεση και να προκαλέσει διαταραχές του καρδιακού ρυθμού, όπως επισημαίνεται στην επιστημονική ανακοίνωση που δημοσιεύθηκε στο Circulation.
«Για τους περισσότερους ανθρώπους, η κατανάλωση έως 400 mg καφεΐνης ημερησίως μέσω σκέτου καφέ θεωρείται ασφαλής και δεν συνδέεται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Αντίθετα, τα ενεργειακά ποτά με υψηλές συγκεντρώσεις καφεΐνης μπορεί να έχουν επιβλαβείς επιδράσεις στην καρδιά και καλό είναι να αποφεύγονται», δήλωσε ο καθηγητής Καρδιολογίας Γκρέγκορι Μάρκους, επικεφαλής της επιστημονικής ομάδας.
Ο καφές δεν είναι μόνο καφεΐνη
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι τα πιθανά οφέλη του καφέ δεν οφείλονται αποκλειστικά στην καφεΐνη. Το ρόφημα περιέχει εκατοντάδες βιοδραστικές ενώσεις, πολλές από τις οποίες εμφανίζουν αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες. Αυτό ενδέχεται να εξηγεί γιατί ο σκέτος καφές έχει συσχετιστεί με καλύτερη καρδιαγγειακή και μεταβολική υγεία, παρά το γεγονός ότι η καφεΐνη μπορεί προσωρινά να αυξήσει την αρτηριακή πίεση, τους καρδιακούς παλμούς και το σάκχαρο.
Αντίθετα, η προσθήκη ζάχαρης, κρέμας, σιροπιών ή άλλων θερμιδογόνων συστατικών μεταβάλλει σημαντικά τη διατροφική αξία του ροφήματος και ενδέχεται να περιορίζει τα πιθανά οφέλη του.
Η καφεΐνη κρύβεται σε πολλά προϊόντα
Εκτός από τον καφέ, καφεΐνη περιέχουν το τσάι, η σοκολάτα, τα αναψυκτικά, τα ενεργειακά ποτά, αρκετά συμπληρώματα διατροφής και ορισμένα φάρμακα. Έτσι, η συνολική ημερήσια πρόσληψη μπορεί να αυξηθεί σημαντικά χωρίς ο καταναλωτής να το αντιληφθεί.
Η επιστημονική ομάδα αξιολόγησε τη σχέση της καφεΐνης με την υπέρταση, τον διαβήτη τύπου 2, τη χοληστερόλη, τη στεφανιαία νόσο, το εγκεφαλικό επεισόδιο, την καρδιακή ανεπάρκεια και τις διαταραχές του καρδιακού ρυθμού.
Τα βασικά συμπεράσματα
Η ανασκόπηση καταλήγει ότι:
- έως 400 mg καφεΐνης ημερησίως θεωρούνται ασφαλή για τους περισσότερους ενήλικες,
- η τακτική κατανάλωση σκέτου καφέ συνδέεται με μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2, στεφανιαίας νόσου, εγκεφαλικού επεισοδίου, καρδιακής ανεπάρκειας και ορισμένων αρρυθμιών,
- η κατανάλωση ενός έως τριών φλιτζανιών ημερησίως δεν φαίνεται να αυξάνει τον κίνδυνο κολπικής μαρμαρυγής, αν και μπορεί να σχετίζεται με περισσότερες πρόωρες κοιλιακές συστολές,
- η υψηλή πρόσληψη καφεΐνης μέσω ενεργειακών ποτών συνδέεται με αυξημένη αρτηριακή πίεση και σοβαρότερες διαταραχές του καρδιακού ρυθμού.
Γιατί δεν αντιδρούν όλοι με τον ίδιο τρόπο
Η επίδραση της καφεΐνης διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Παράγοντες όπως η ηλικία, η γενετική, ο μεταβολισμός, η χρήση φαρμάκων και η συχνότητα κατανάλωσης επηρεάζουν τόσο την ταχύτητα μεταβολισμού της όσο και την ένταση των επιδράσεών της.
Άτομα που καταναλώνουν καφέ καθημερινά αναπτύσσουν συχνά ανοχή, ενώ όσοι προσλαμβάνουν σπάνια καφεΐνη μπορεί να εμφανίσουν έντονη νευρικότητα, ταχυκαρδία ή διαταραχές ύπνου ακόμη και μετά από μικρές ποσότητες.
Οι επιδράσεις στην υγεία
Οι διαθέσιμες μελέτες δείχνουν ότι η μέτρια κατανάλωση καφέ σχετίζεται με μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2, καρδιαγγειακής νόσου και εγκεφαλικού επεισοδίου. Ωστόσο, πολύ μεγάλες ποσότητες καφεΐνης, ιδιαίτερα από ενεργειακά προϊόντα, μπορεί να αυξήσουν την αρτηριακή πίεση και να προκαλέσουν σοβαρές αρρυθμίες.
Οι ειδικοί επισημαίνουν επίσης ότι ο τρόπος παρασκευής του καφέ έχει σημασία. Η καφεστόλη, μια ουσία που αυξάνει την LDL («κακή») χοληστερόλη, βρίσκεται σε μεγαλύτερες ποσότητες στον εσπρέσο, τον τουρκικό και γενικά στους μη φιλτραρισμένους καφέδες, ενώ απομακρύνεται σε μεγάλο βαθμό με το χάρτινο φίλτρο.
Απαιτούνται περισσότερες μελέτες
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι απαιτούνται περισσότερες κλινικές δοκιμές ώστε να αποσαφηνιστεί ο ρόλος της καφεΐνης σε διαφορετικούς πληθυσμούς, αλλά και οι επιδράσεις προϊόντων όπως τα ενεργειακά ποτά, τα συμπληρώματα και τα ενεργειακά τζελ.
Όπως επισημαίνει ο Γκρέγκορι Μάρκους, δεν υπάρχει μία ενιαία σύσταση που να ισχύει για όλους. Η κατάλληλη ποσότητα καφεΐνης εξαρτάται από την ηλικία, τις συνοδές παθήσεις, τα φάρμακα, τη γενετική και τον μεταβολισμό κάθε ανθρώπου. Για τον λόγο αυτό, όσοι εμφανίζουν ταχυπαλμίες, άγχος ή διαταραχές ύπνου μετά την κατανάλωση καφεΐνης θα πρέπει να συζητούν με τον γιατρό τους ποια ποσότητα είναι ασφαλής για τους ίδιους.